Posts tagged " PLR "

TSUE o wypożyczaniu ebooków

14 listopada 2016 [fb_button]

W czwartek 10 listopada Trybunał Sprawiedliwości UE wydał ciekawy wyrok, w którym uznał, że użyczenie książek cyfrowych może w niektórych sytuacjach zostać zrównane z użyczeniem książek tradycyjnych (sprawa C174/15, VOB/Stichting Leenrecht).

Stronami postępowania były VOB – działające w Niderlandach stowarzyszenie bibliotek publicznych oraz Stichting Leenrecht – fundacja, której zostało powierzone zadanie pobierania wynagrodzenia dla autorów z tytułu użyczania utworów przez biblioteki publiczne (w Polsce organizacją pobierającą takie wynagrodzenie jest Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA).

Spór zaś dotyczył tego, czy w Niderlandach użyczanie książek cyfrowych przez biblioteki publiczne jest objęte reżimem użyczenia publicznego, mającym zastosowanie do książek tradycyjnych. Przepisy prawa holenderskiego przewidują – stosownie do art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115/WE – odstępstwo od wyłącznego prawa publicznego użyczenia, o ile twórcy otrzymają wynagrodzenie za takie użyczenie.

Praktyka holenderskich bibliotek publicznych wskazywała jednak, że udostępniają one książki cyfrowe przez Internet, na podstawie umów licencyjnych zawartych z podmiotami praw autorskich, a nie w oparciu o przepis będący podstawą do użyczania książek tradycyjnych.

VOB wniosło jednak do sądu holenderskiego skargę w celu uzyskania oświadczenia prawnego, zgodnie z którym obecne przepisy holenderskie obejmują także użyczenie cyfrowych kopii książek, a nie tylko książek tradycyjnych.

Warto zwrócić uwagę, że skarga VOB dotyczyła sytuacji, gdy użyczenie cyfrowej kopii książki jest dokonywane poprzez umieszczenie tej kopii na serwerze biblioteki publicznej i umożliwia danemu użytkownikowi zwielokrotnienie wspomnianej kopii poprzez pobranie jej na swój własny komputer, przy czym tylko jedna kopia może być pobrana w okresie użyczenia, a po upływie tego okresu użytkownik nie ma już możliwości korzystania z pobranej przez siebie kopii (tzw. model „one copy, one user”).

W pierwszej kolejności Trybunał zauważył, że nie ma przeszkód aby pojęcie „użyczenia” w rozumieniu dyrektywy 2006/115 było interpretowane w stosownym przypadku w ten sposób, że obejmuje ono także niektóre przypadki użyczenia dokonywanego w postaci cyfrowej (pkt 39 i 44 wyroku).

Następnie TSUE zwrócił uwagę, że choć art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115 należy interpretować ściśle, to jego wykładnia musi pozwolić również na zachowanie skuteczności (effet utile) wprowadzonego tym przepisem odstępstwa dotyczącego użyczenia publicznego. Zdaniem Trybunału, aby ta skuteczność mogła być zachowana, nie można wykluczyć że art. 6 ust. 1 znajdzie zastosowanie także wtedy, gdy czynność wykonywana przez bibliotekę posiada cechy zasadniczo porównywalne do cech użyczania utworów drukowanych.

Trybunał wyraził pogląd, że udostępnianie cyfrowych egzemplarzy w modelu „one copy, one user” posiada cechy porównywalne co do zasady do cech użyczenia utworów drukowanych. Po pierwsze, ograniczenie jednoczesnych możliwości pobrania do jednej kopii oznacza, że zdolność w zakresie użyczenia przez daną bibliotekę nie przekracza zdolności, którą posiadałaby ta biblioteka w odniesieniu do utworu drukowanego, a po drugie, użyczenie to jest dokonywane tylko na ograniczony czas (pkt 53 wyroku).

W konsekwencji przyjął, że pojęcie „użyczenia” w rozumieniu przepisów dyrektywy 2006/115 obejmuje również użyczenie cyfrowej kopii książki w modelu „one copy, one user”.

Druga kwestia, którą rozważał Trybunał dotyczyła tego, czy Państwa Członkowskie mogą uzależniać możliwość stosowania art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115, od tego czy oddana przez bibliotekę publiczną do dyspozycji cyfrowa kopia książki została wprowadzona do obrotu w drodze pierwszej sprzedaży lub innego pierwszego przeniesienia własności tej kopii w Unii przez podmiot prawa do publicznego rozpowszechniania lub za jego zezwoleniem. Trybunał uznał, że warunek taki jest dopuszczalny.

Trybunał przedstawił również stanowisko zgodnie z którym art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115 nie może znaleźć zastosowania, jeżeli biblioteka publiczna udostępnia cyfrową kopię książki, która to kopia została uzyskana z nielegalnego źródła. Jednym z celów dyrektywy jest bowiem walka z piractwem, a uznanie że biblioteka może użyczać kopie uzyskane z nielegalnych źródeł byłoby sprzeczne z tym celem i mogłoby prowadzić do powstania nieuzasadnionej szkody po stronie podmiotów praw autorskich.

Warto przy tym zauważyć, że Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA odpowiedzialne za wypłatę autorom wynagrodzeń za wypożyczenia publiczne stało dotychczas na stanowisku, że wynagrodzenie to „obejmuje jedynie <<papierowe>> wydania książek. Zgodnie zapisami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wynagrodzenie przysługuje tylko za użyczenia egzemplarzy utworów wyrażonych słowem, powstałych lub opublikowanych w języku polskim w formie drukowanej, przez biblioteki publiczne” (https://www.copyrightpolska.pl/pl/3/251/259/FAQ–pytania-i-odpowiedzi). Zobaczymy zatem, czy wyrok Trybunału będzie miał wpływ na praktykę wypłaty wynagrodzeń dla autorów w Polsce.