forma pisemna

Forma pisemna umowy w prawie autorskim

10 listopada 2016 Autor: P. Markiewicz & K. Wątrobiński

Przeniesienie praw oraz udzielenie licencji to dwa podstawowe rodzaje transakcji w prawie autorskim. Ustawa zastrzega, że w przypadku umów przenoszących prawa autorskie i umów licencji wyłącznej konieczne jest zachowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jeśli zaś chodzi o umowy licencji niewyłącznej, to przepisy nie wymagają żadnej szczególnej formy. Wymóg zachowania formy pisemnej oznacza, że formą taką powinny być objęte wszelkie istotne elementy danej umowy, takie jak strony, pola eksploatacji, wynagrodzenie oraz przedmiot transakcji, czyli utwór.  

Forma pisemna i problemy z jej zachowaniem

Z tą na pozór oczywistą regułą wiąże się jednak pewien problem praktyczny, widoczny w przypadku zawierania umów regulujących przeniesienie praw (lub udzielenie licencji wyłącznych) do utworów, które mają powstać w przyszłości i nie zostały skonkretyzowane w chwili jej zawierania. Chodzi zatem o wszelkiego rodzaju umowy ramowe regulujące zasady zamawiania utworów, umowy zlecenia, w ramach których mogą zostać stworzone utwory, czy też inne umowy o współpracy stron, których efektem jest powstanie utworów.

Jako przykład mogą posłużyć umowy zawierane przez agencje reklamowe z wykonawcami (grafikami, designerami itd.), na podstawie których agencja będzie zlecać wykonanie pewnych prac, ale na etapie podpisywania umowy nie jest możliwe precyzyjne wskazanie utworów, które powstaną, ponieważ decydować będą o tym bieżące potrzeby. Podobnie jest w przypadku umów zlecenia z informatykami, obejmujących stałą obsługę. Kolejnym przykładem może być founders agreement, na podstawie której założyciele zobowiązują się do podejmowania świadczeń twórczych na rzecz projektu i przeniesienia praw do rezultatów tych świadczeń na spółkę.

Wspólną cechą tych umów jest brak możliwości precyzyjnego określenia utworów, które zostaną stworzone w trakcie jej realizacji. Nie jest zatem możliwe sprecyzowanie w umowie przedmiotu przeniesienia praw lub licencji wyłącznej. W większości przypadków realne jest wskazanie ogólnej kategorii wykonywanych utworów, która wynika z charakteru współpracy (np. zlecone projekty graficzne). To rozwiązanie może okazać się jednak  niewystarczające dla spełnienia wymogu formy pisemnej z uwagi na brak możliwości zidentyfikowania konkretnego utworu, jeśli jego konkretyzacja następuje dopiero w wyniku złożenia i wykonania zamówienia. Zwykle bowiem w przypadkach opisanych powyżej złożenie zamówienia następuje drogą inną niż pisemną (najczęściej ustną lub mailową).

Należy w tym miejscu przypomnieć, że zastrzeżenie formy pisemnej nie dotyczy licencji niewyłącznej. Dalsze uwagi wskazujące możliwe sposoby rozwiązania zarysowanego problemu odnoszą się zatem jedynie do przeniesienia praw i udzielenia licencji wyłącznej.

Pisemne zamówienia utworów?

Praktyczne zastosowanie do rozwiązania opisanego problemu mogą znaleźć dwa rozwiązania. Z punktu widzenia przepisów prawa cywilnego nie ma przeszkód aby postanowienia umowne składające się sumarycznie na jedną transakcję zostały rozdzielone do różnych dokumentów.

Przy takim założeniu wymóg zachowania formy pisemnej zostanie spełniony także w przypadku, gdy w jednym dokumencie wskazane zostaną zasady uzyskania praw (na przykład pola eksploatacji i wynagrodzenie), a w drugim określony będzie przedmiot transakcji czyli utwór.Mając to na uwadze, pierwsze z proponowanych rozwiązań może polegać na składaniu pisemnych zamówień do umowy głównej (regulującej zasady uzyskania praw), które określają konkretne parametry, cechy i rodzaj oczekiwanego utworu. Mechanizm składania zamówień należy opisać w umowie głównej, a same zamówienia powinny się w swojej treści do tej umowy odwoływać tak, aby nie było żadnych wątpliwości, że zamówienie odbywa się w ramach uprzednio łączącego strony stosunku prawnego. W takim układzie dochodzi do sanowania „wady” polegającej na braku określenia utworu w umowie poprzez jego wskazanie w pisemnym zamówieniu.

Załącznik do umowy?

Drugie rozwiązanie – mające większą wartość praktyczną – opiera się na sporządzaniu przez strony (okresowo lub jednorazowo z końcem trwania stosunku prawnego) pisemnego załącznika do umowy w postaci szczegółowego wykazu utworów stworzonych w ramach jej wykonywania. Załącznik powinien oczywiście w swojej treści odwoływać się do umowy głównej. Umowa zaś powinna przewidywać sporządzenie takiego załącznika, chociaż brak odpowiedniego postanowienia nie przekreśla skuteczności uzyskania praw po podpisaniu załącznika.

Na marginesie można wskazać, że opisany wyżej problem wskazania utworu w formie pisemnej nie dotyczy nabycia praw na podstawie umów o pracę, które w ogóle mogą nie zawierać postanowień autorskich lub abstrakcyjnie odwoływać się do wszystkich utworów powstałych w wyniku wykonywania przez pracownika obowiązków ze stosunku pracy. Wynika to ze specyfiki ustawowego modelu nabycia przez pracodawcę praw do utworów pracowniczych.

Tags: , , ,